حسن ظن و سوء ظن


 در ابتدا باید توجه داشت که فکر گناه تا به عمل حرامى منجر نشود، حرام نیست ولى باید در نظر داشت که شیطان با همین انحرافات کوچک انسان را به تباهى مى ‏کشاند. فکر گناه، گناه نیست ولى ممکن است زمینه گناه را فراهم ساخته و مقدمه اى براى فعل حرام شود که در این صورت هم مقدمه حرام ، حرام است.

در مورد سوء ظن و بدگمانى باید گفت که آثار فردى و اجتماعى و معنوى زیانبارى به دنبال دارد و به همین دلیل در دین مقدس اسلام، به آن توجه ویژه‏ اى شده و اهل ایمان را سخت از آن برحذر داشته ‏اند.

بدگمانى به دیگران سرچشمه گناهان بزرگى چون تجسّس از کار و حال دیگران، غیبت، تهمت، حسادت و کینه‏ توزى نسبت به دوستان و اهل ایمان مى ‏گردد و لذا خداوند متعال در قرآن کریم مى ‏فرماید: «اى مؤمنان از بسیارى از گمان‏ها بپرهیزید. به راستى که برخى از گمان‏ها، گناه مى ‏باشد و نیز تجسس و غیبت نکنید، آیا کسى از شما دوست دارد گوشت برادر مرده خود را بخورد؟»(حجرات12).

البته در ابتدا ممکن است سوء ظن و بدبینى بى‏اختیار حاصل شود و اگر در این مرحله باقى بماند و به مرحله عمل کشیده نشود حرمتى ندارد و زیان آن محدود مى باشد، ولى اگر به آن ترتیب اثر داده شود، گناه و حرام مى ‏باشد و ترتیب اثر دادن به آن در دو مرحله مى ‏باشد:


1.مرحله قلبى: یعنى در درون خود این گمان بدش را تصدیق کند و آن را در درون انکار و نفى نکند و احتمال اشتباه ندهد. علماى اخلاق این مرحله را غیبت قلبى مى‏نامند و آن را حرام دانسته‏اند.


2. مرحله عملى: یعنى بیان این گمان بد براى دیگران و یا اتهام وارد نمودن به کسى به صرف این احتمال و غیبت کردن از او بر این اساس. در روایتى از پیامبر بزرگوار اسلام (ص) مى‏ خوانیم: خداوند، خون و مال و آبروى مسلمان را محترم شمرده و بدگمانى به او را حرام نموده است.

زیان‏ها و آثار بد بدگمانى:

1 گوشه‏ گیر شدن شخص بدگمان، در روایتى از على (ع) مى‏خوانیم: کسى که به مردم گمان خوبى ندارد و نسبت به آنان خوش‏گمان نمى‏باشد، از تمام مردم وحشت مى‏کند.
 
2 بدگمانى باعث گسستن رشته الفت و دوستى میان مردم مى شود و تفرقه و جدایى را بین مردم حاکم مى ‏سازد. از امام على (ع) روایت شده است: بر هر که بدگمانى چیره شود، صلح و صفا میان او و دوستانش از میان مى ‏رود.

3 از نظر معنوى نیز بدگمانى، عبادت را تباه مى ‏سازد و اثر آن را از بین مى ‏برد.
باز در این مورد امام على (ع) مى ‏فرماید: از بدگمانى بپرهیز. چون اثر عبادت را از بین مى‏ برد و گناه انسان را بزرگ مى‏ کند. ایمان با بدگمانى جمع نمى ‏شود. گمان بد نسبت به انسان نیکوکار، بدترین گناه و زشت‏ ترین ظلم است                                                                       

             منبع: نقطه ‏هاى آغاز در اخلاق اسلامى، مرحوم آیت‏الله مهدوى کنى،

/ 1 نظر / 29 بازدید